Etlik piliç ve damızlık · İlk hafta
Civciv karşılama: ilk 48 saat ve ilk hafta
Sürünün performansı büyük ölçüde ilk günlerde belirlenir. Civciv yeme ve suya hemen ulaşmalı, zemin ve hava sıcaklığı hazır olmalıdır.
Civciv gelmeden önce
- Kümes civciv gelişinden en az 24 saat önce ısıtılır. Hedef: kuş hizasında hava 30 °C, altlık 28-30 °C, bağıl nem %60-70.
- Altlık 2-5 cm, düz serilmiş (soğuk iklimde 5 cm; 2 cm'nin altı önerilmez).
- Su hatları gelişten 1-2 saat önce boşaltılıp taze suyla doldurulur; su sıcaklığı 18-21 °C.
- Broylerde nipel başına 12 civciv; ek olarak 100 civcive 1 yem tablası veya karşılama alanının en az %80'ini kaplayan kâğıt üzerinde yem.
Kursak doluluğu kontrolü
Kümesin 3-4 farklı yerinden 10'ar civciv olmak üzere toplam 30-40 civciv alınır. Kursağı dolu, yumuşak ve yuvarlak olan civcivler hem yem hem su bulmuştur; dolu ama sert kursak "yem var, su yok", boş kursak "yem ve su bulunamamış" demektir.
| Gelişten sonra | 2 saat | 8 saat | 12 saat | 24 saat | 48 saat |
|---|
| Dolu kursak hedefi | %75 | > %80 | > %85 | > %95 | %100 |
Hedefin %5 altında kalınırsa (ör. 8. saatte %75 veya altı) karşılama koşulları incelenmelidir. En kritik dönem ilk 24 saattir.
Sıcaklık: neme göre ayarlayın
Doğru sıcaklık nemle birlikte değerlendirilir. Nem düşükse aynı konfor için daha yüksek sıcaklık gerekir. Tüm kümes karşılamasında kuru termometre hedefleri (°C):
| Yaş | Nem %50 | Nem %60 | Nem %70 |
|---|
| Günlük | 33,2 | 30,8 | 29,2 |
| 3. gün | 31,2 | 28,9 | 27,3 |
| 6. gün | 29,9 | 27,7 | 26,0 |
| 9. gün | 28,6 | 26,7 | 25,0 |
| 12. gün | 27,8 | 25,7 | 24,0 |
| 15. gün | 26,8 | 24,8 | 23,0 |
| 21. gün | 24,7 | 22,7 | 21,3 |
| 27. gün | 22,7 | 20,7 | 19,3 |
- 30 haftalıktan genç damızlık sürülerden gelen civcivler için başlangıç sıcaklığı yaklaşık 1 °C daha yüksek tutulur.
- Civciv vücut (kloak) sıcaklığı ilk 4-5 gün 39,4-40,8 °C olmalıdır; kümesin en az 5 yerinden en az 10 civcivde ölçün.
- Sıcaklık ve nem ilk 5 gün günde iki kez, sonra her gün kontrol edilir. Civcivlerin eşit dağılması ve sakin sesi doğru sıcaklığın en iyi göstergesidir.
- Işık (broyler): ilk 7 gün 23 saat ışık, 1 saat karanlık; 30-40 lux. 7. günden sonra 4-6 saat karanlık faydalıdır.
- İlk hafta kaybı %1'i aşıyorsa civciv kalitesi ve karşılama koşulları incelenmelidir.
Kümes Defteri'ne kursak doluluğunu ve ilk hafta kayıplarını girin; hedefin altında kalınca uyarı verir →
Kaynaklar: Aviagen, Ross Broiler Pocket Guide; Aviagen, How To Assess Crop Fill.
Etlik damızlık · 0-20 hafta
Etlik damızlık piliç büyütme
Etlik damızlık sürüde amaç, piliçleri hedef ağırlık eğrisine oturtarak ve homojen biçimde yumurtlamaya hazırlamaktır. Büyütme döneminde yem kısıtlıdır; ağırlık, homojenlik ve ışık programı birlikte yönetilir.
Hedef canlı ağırlık ve yem (Ross 308 ebeveyn)
| Hafta | Gün | Dişi ağırlık | Dişi yem g/kuş/gün | Erkek ağırlık | Erkek yem g/kuş/gün |
|---|
| 0 | 0 | 40 g | serbest | 40 g | serbest |
| 1 | 7 | 130 g | 23 g | 165 g | 35 g |
| 2 | 14 | 255 g | 28 g | 340 g | 45 g |
| 3 | 21 | 385 g | 32 g | 550 g | 51 g |
| 4 | 28 | 515 g | 36 g | 780 g | 55 g |
| 5 | 35 | 650 g | 41 g | 980 g | 58 g |
| 6 | 42 | 790 g | 45 g | 1.150 g | 61 g |
| 7 | 49 | 920 g | 51 g | 1.300 g | 68 g |
| 8 | 56 | 1.040 g | 55 g | 1.440 g | 70 g |
| 9 | 63 | 1.150 g | 57 g | 1.570 g | 73 g |
| 10 | 70 | 1.250 g | 61 g | 1.695 g | 76 g |
| 12 | 84 | 1.450 g | 68 g | 1.945 g | 81 g |
| 14 | 98 | 1.650 g | 76 g | 2.195 g | 87 g |
| 16 | 112 | 1.855 g | 82 g | 2.450 g | 92 g |
| 18 | 126 | 2.100 g | 92 g | 2.740 g | 97 g |
| 20 | 140 | 2.370 g | 103 g | 3.040 g | 106 g |
Ağırlıklar yemlemeden 4-6 saat sonraki tartımdır. Yem miktarları 5 aşamalı büyütme programına göre rehberdir; rasyonun enerji düzeyine göre ayarlanmalıdır. %5 yumurta verimi hedefi 23. hafta (161. gün), büyütme dönemi yaşama oranı %95-96.
Tartım ve homojenlik
- Günlükten itibaren her hafta, aynı saatte ve aynı terazide tartın. İlk 2-3 haftada haftada 2-3 tartım faydalıdır.
- Toplu tartımda sürünün %2'si veya en az 50 kuş (hangisi büyükse), kapı ve duvarlardan uzak 3 noktadan.
- 14-21. günden itibaren bireysel tartım yapılır ve CV % hesaplanır. Hedef: yumurtlamadan önce CV ≤ %8 veya homojenlik (±%10) ≥ %79.
- CV ile homojenlik karşılığı: CV %5 ≈ %95, %6 ≈ %90, %7 ≈ %85, %8 ≈ %79, %9 ≈ %73, %10 ≈ %68, %12 ≈ %60.
Ayırma (grading)
Dişi ve erkekler 4-9. haftalar arasında ağırlığa göre ayrılır. Önerilen bölme oranları:
| Sürü CV | Ayırma | Hafif | Normal | Ağır |
|---|
| %8-10 | 2 bölme | %20 (18-28) | %80 (78-82) | — |
| %10-12 | 3 bölme | %22-25 | %66-73 | %5-9 |
| %12 üstü | 3 bölme | %28-30 | %55-60 | %12-15 |
- Ayırmadan sonra her bölme haftalık tartılır ve yem, sapmaya göre ayarlanarak hedefe 9. haftaya (63. gün) kadar ulaşılır.
- 15. haftadan önce sürü hafifse bir sonraki yem artışı erkene alınır. Ağırsa yem azaltılmaz; sonraki artış küçültülür veya geciktirilir, rasyon enerjisi kontrol edilir.
- 15. haftada hedeften 100 g veya daha fazla sapma varsa hedef eğrisi yeniden çizilir.
- Bölmeler birleştirilmeden önce ağırlık ve kuş başı yem tüketimi eşitlenmiş olmalıdır.
Işık, yerleşim, yemlik ve su
| Gün ışığı | 1-2. gün 23 saat → 3. gün 19 → 4. gün 16 → 5. gün 14 → 6. gün 12 → 7. gün 11 → 8. gün 10 → 9. gün 9 → 10-140. gün 8 saat sabit. İlk gün karşılama alanında 80-100 lux, sonra 10-20 lux. Karanlık 0,4 lux'un altında. |
|---|
| Karşılama yoğunluğu | 1-3. gün 40, 4-6. gün 25, 7-9. gün 10 kuş/m²; 10-21. günlerde alan kademeli açılır. |
|---|
| Büyütme yoğunluğu (10-105. gün) | Dişi 4-8 kuş/m², erkek 3-4 kuş/m². Yoğunluk artarsa havalandırma, yemlik ve suluk da artırılmalıdır. |
|---|
| Zincirli yemlik | 0-35. gün 5 cm, 36-70. gün 10 cm, 71-140. gün 15 cm/kuş (erkek ve dişi). Yem 3 dakika içinde tüm kümese dağılmalı. |
|---|
| Su | Nipel başına 8-12 kuş. 21 °C'de su/yem en az 1,6; 21 °C'nin üzerindeki her derece için yaklaşık %6,5 artar. Su tüketimini her gün sayaçla takip edin. |
|---|
| Hava kalitesi | Amonyak < 10 ppm, CO₂ < 3000 ppm. Minimum havalandırma 5 dakikalık çevrimle; zeminde hava hızı en fazla 0,15 m/s. |
|---|
| Transfer | 18. haftadan (126. gün) önce, 23. haftadan (161. gün) sonra yapılmaz; erkekler dişilerden en az 24 saat önce taşınır. |
|---|
Haftaya göre hedef aracı → · Kümes Defteri'nde damızlık sürüsü açın: hedef farkı, CV ve yem g/kuş otomatik →
Kaynaklar: Aviagen, Ross 308 European Parent Stock Performance Objectives 2021; Aviagen, Ross Parent Stock Pocket Guide: Rearing 2024. Kendi ırkınızın ve entegrasyonunuzun güncel programı esastır.
Etlik piliç
Broyler: civcivden kesime yaşa göre hedefler
Broylerde ilk hafta tüm dönemin temelidir: 7. gün ağırlığı giriş ağırlığının yaklaşık 4,5-5 katı olmalı, ilk hafta ölümü %1'i geçmemelidir. Aşağıdaki değerler Ross 308 sınıfı karışık cinsiyet için yaklaşık başlangıç noktasıdır; ırkınızın güncel performans tablosu esastır.
| Yaş (gün) | Canlı ağırlık | Kümülatif FCR | Hava sıcaklığı | Nem |
|---|
| 0 | 42 g | — | 30-32 °C (altlık ≥ 28-30) | %60-70 |
| 7 | ~200 g | ~0,9 | 28-29 °C | %60-70 |
| 14 | ~550 g | ~1,1 | 25-26 °C | %60-70 |
| 21 | ~1 100 g | ~1,25 | 23-24 °C | %60-70 |
| 28 | ~1 750 g | ~1,4 | 21-22 °C | %50-60 |
| 35 | ~2 450 g | ~1,5 | 19-20 °C | %50-60 |
| 42 | ~3 100 g | ~1,6 | 18-19 °C | %50-60 |
- Işık: ilk 7 gün 23 saat ışık, 30-40 lux; sonra her gün en az 4-6 saat kesintisiz karanlık, 5-10 lux.
- Tartım: haftada bir, kümesin en az üç noktasından, en az 100 kuş veya sürünün %1'i.
- Kuşa bakın: kümelenme üşüme, kanat açıp ağız açık soluma sıcak stres demektir. Sensör değeri ile kuş davranışı uyuşmuyorsa sensör yerini kontrol edin.
- Yerleşim sıklığı: AB 2007/43 ve uyumlu yönetmelikte 33 kg/m², koşullara bağlı olarak 39-42 kg/m²; güncel yönetmeliği kontrol edin.
Yumurtacı: dönemler (özet)
| Dönem | Yaş | Önemli hedef |
|---|
| Civciv | 0-6 hafta | Kafeste ilk hafta 33-35 °C, sonra haftada ~2-3 °C düşüş; ışık 20-22 saatten kademeli azaltılır |
| Büyütme | 6-16 hafta | Işık 9-10 saatte sabit; haftalık tartım, homojenlik ≥ %80 |
| Ön yumurtlama | 16-18 hafta | Hedef ağırlıkta ışık uyarımı (beyaz ~1,2-1,3 kg, kahverengi ~1,4-1,5 kg) |
| Yumurtlama başlangıcı | 18-22 hafta | %50 verim yaklaşık 20-22. haftada |
| Pik ve yumurtlama | 25 hafta + | Pik verim %93-96; ışık 15-16 saat; yem ~105-120 g/gün |
Yaşa göre hedef aracını kullanın →
Kaynaklar: Aviagen Ross 308 performans hedefleri ve broyler yönetim el kitabı; Hy-Line ve Lohmann yönetim rehberleri (güncel sürümler).
Kış
Minimum havalandırma: ısıyı korurken nemi atmak
Kışın en sık hata, ısıyı korumak için havalandırmayı fazla kısmaktır. Nem, CO₂ ve amonyak yükselir; altlık ıslanır, ayak tabanı yanıkları ve solunum sorunları artar.
- Hedefler: CO₂ < 3000 ppm, amonyak < 10 ppm, bağıl nem %50-70, altlık nemi %25-35.
- Zamanlı çalışma: fanlar 5 dakikalık çevrimde (örneğin 1 dk açık, 4 dk kapalı) çalışır; yaşla açık süre artar.
- Inlet: soğuk hava tavana yapışarak girmeli ve kuşa ısınarak inmeli. Hava jeti 4-5 m/s; statik basınç dar kümeste ~10-15 Pa, 15 m üstü genişlikte ~20-25 Pa.
- Sızdırmazlık: tüm inletler kapalıyken tek 50" fan çalıştırın; 37 Pa ve üstü iyi, 50 Pa ve üstü çok iyi. Düşükse hava kaçakları inletlerin işini bozar.
- Isıtıcı: direkt yanmalı ısıtıcılar kümese CO₂ ve su buharı verir; minimum havalandırma buna göre artırılmalıdır.
Minimum havalandırma hesabı → · Isıtıcı gücü hesabı →
Kaynak: University of Georgia Poultry Housing Tips; Aviagen ve Cobb yönetim el kitapları.
Yaz
Tünel havalandırma ve pad cooling
Sıcakta kuşu soğutan iki şey vardır: hava hızı ve serinletilmiş hava. Tünel havalandırmada hava kümesin bir ucundaki pedlerden girer, diğer uçtaki fanlardan çıkar.
- Hava hızı: ileri yaşta broylerde 2,5-3 m/s. Hava kümesi 60 saniyeden kısa sürede baştan sona geçmelidir.
- Ped: 150 mm selülozik pedde yüz hızı 1,8-2,0 m/s. Ped havayı birkaç derece serinletir ama nemi artırır.
- Nem sınırı: sıcaklık (°F) + bağıl nem (%) 160'ı geçince ısı stresi riski yükselir; bu durumda pompayı kısıp hava hızına ağırlık verin.
- Bakım: kirli panjur ve gevşek kayış fan debisini belirgin düşürür; kayışlar her yaz öncesi değiştirilmelidir. Ped yüzeyinin tamamı ıslanmalı, boşaltma (bleed-off) ile kireç birikimi önlenmelidir.
Fan ve ped hesabı → · Serinletme hesabı →
Kaynaklar: MSU Extension, Fan selection for poultry housing; Broyler kümeslerinde pad cooling etkinliği: İzmir örneği.
Yem ve su
Su kalitesi, nipel hatları ve hat temizliği
Kuş yemden yaklaşık iki kat fazla su içer. Su tüketimi, sürü sağlığının en erken göstergesidir; her kümese su sayacı takılmasını öneririz.
| Parametre | Hedef / üst sınır |
|---|
| pH | 6,5-8 (dezenfeksiyon için 6-7 daha etkili) |
| Toplam çözünmüş madde | < 1000 mg/L iyi; > 3000 mg/L sorunlu |
| Sertlik (CaCO₃) | 60-180 mg/L; yüksekse nipel tıkanır |
| Demir / mangan | < 0,3 / < 0,05 mg/L |
| Nitrat | < 25 mg/L tercihen |
| Toplam koliform | 0 / 100 mL |
| Serbest klor (hat sonu) | ~2-4 mg/L |
- Nipel: broylerde 10-12 kuş/nipel; debi yaklaşık (yaş hafta × 7) + 20 ml/dk, hat sonunda ölçülür. Nipel altı ıslaksa basınç yüksek veya hat alçaktır.
- Tüketim: 21 °C'de su/yem oranı broylerde ~1,6-1,8, yumurtacıda ~1,8-2. 21 °C'nin üzerindeki her derece için su tüketimi ~%6-7 artar.
- Hat temizliği: dönem arası hattı boşaltın, basınçla yıkayın, biyofilm sökücü ile bekletin, durulayın ve klorlayın. Su ile verilen vitamin ve ilaçlardan sonra hattı mutlaka yıkayın.
Yem ve su hesabı →
Sürü sağlığı
Erken uyarı işaretleri ve biyogüvenlik
Bu rehber genel bilgidir; tanı, aşı programı ve ilaç tedavisi veteriner hekimin kararıdır. Kuş gribi veya Newcastle şüphesinde il/ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne bildirim zorunludur.
Otomasyon verisinden erken uyarı
- Su tüketiminde bir günden ötekine %10'dan fazla düşüş (çoğu zaman yem düşüşünden önce gelir)
- Günlük ölümün iki gün üst üste artması; broylerde ilk haftadan sonra günde %0,1'i aşması
- Yumurtacıda verimde iki günde %2-3'ten fazla düşüş, kabuk kalitesinde bozulma
- Haftalık tartımda hedefin gerisinde kalma, homojenliğin bozulması
Bu işaretlerden birini gördüğünüzde önce su hattını, sıcaklığı ve havalandırmayı kontrol edin; sorun sürüyorsa veteriner hekiminizi arayın.
Biyogüvenlik kontrol listesi
- Tek giriş, ayakkabı ve elbise değişimi, dezenfeksiyon paspası, ziyaretçi kaydı
- Kümesler arasında ayrı ekipman; personel önce genç, sonra yaşlı sürüye girer
- Yabani kuş ve kemirgen kontrolü; dökülen yemin temizlenmesi
- Ölü kuşların her gün toplanması ve uygun imhası
- Tüm içeri, tüm dışarı: temizlik → dezenfeksiyon → kuruma → boş bekleme
Güvenlik
Elektrik kesintisine hazırlık
Kapalı kümeste havalandırmanın durması, özellikle yazın ve ileri yaştaki sürüde dakikalar içinde kayba dönüşür. Hazırlık kesintiden önce yapılır.
Jeneratör ve otomatik transfer
Jeneratör tüm fanları ve pompayı taşıyacak güçte olmalı ve otomatik devreye girmelidir. Ayda bir yük altında deneyin.
Acil açma
Enerji gelmezse inlet veya perdeleri açarak kümese doğal hava giren sistem.
Telefona alarm
Kesinti, yüksek/düşük sıcaklık ve faz kopması bildirimleri; yanıt gelmezse ikinci kişi aranmalı.
Bağımsız yedek termostat
Ana pano arızalansa da yüksek sıcaklıkta fanları doğrudan çalıştırır.
Yılda bir gerçek deneme
Şebekeyi kesip tüm senaryoyu deneyin; servis ekibimiz bu testi devreye almada yapar.
Alarm anında ne yapılır →